Vizyon

Yazımın başlığı vizyon. Çünkü zihnimden gördüğümü, gözlerimi kullanmadan gördüğümü, geleceğin resmini, öngöreceğim.

Biz:

"Batı" ve "Doğu" iki sık kullanılan terim. Her terim kendi bağlamında mana kazanır. Öyleyse bu iki terimin bağlamı nedir? Kime göre "Batı", kime göre "Doğu"? Dünya yuvarlak ise eğer bu terimler hükümsüz kalmaz mı?

Görünen çıplak gerçek gün gibi ortada; söz merkez olarak, İngiltere ve Avrupa' yı esas almıştır. Batı terimi ile Grek\Yunan kültürü doğu terimi ile de Mezopotamya, İran, Mısır, Rusya coğrafyası işaret edilir.

Doğu diye tarif edilen, ülkemizinde bulunduğu coğrafyada Anadolu kültürü olarak varolma hayalindeyim. Neden mi?

Aydınlanma çağı dediğimiz zaman dilimine yaklaşalım. Aydınlanma Çağı denince ne anlıyorum? Hristiyan taasupluğunun ortaçağ karanlığına büründüğü zamandan, Avrupa' nın, batı dedikleri , Grek\Yunan kültürünü tekrar hayata geçirmeye çalışması değil de nedir?

Batıya dönen Avrupa, siyasetini yeniden inşa ederken, neden Grek\Yunan kültürüne odaklanmıştır?

Hikaye bence kısaca şöyle:

Avrupa hristiyan taasupluğundan canı yanmıştı. Ortaçağ kan ve karanlık doğurmuştu. Hristiyanlık yönetimden beklenilen mutluluğu tesis edememişti. Avrupa tarihine bakma ihtiyacı duydu. Baktığında geçmiş Grek\Yunan dünyasında bazı aradığı cevapları buldu.

Avrupa, ortaçağ zulmünden çıkarken şehri yani yasayı, düzeni önceleyen, besleyen, Grek\Yunan kültürünü meşale yapmıştır. Bahsedilen aydınlık o meşalenin aydınlığıdır.

Grek\Yunan, şehri yani yasayı önceleyen düşünceye nasıl varmıştı?

Grek\Yunan şöyle düşünür: İnsan ne zaman insandır? Kime insan denir? Kaslı insan mıdır daha iyi insan olan yada nazik olan, yardımsever olan mıdır? Nazik olmak, yardımsever olmak, cömert olmak, adil olmak veya bu gibi özellikler şehre ait özelliklerdir. Dağ başında yalnız yaşamayı seçen insan için nezakette, yardımseverlikte, cömertlikte odak değildir. Bu düşünce silsilesi sonucunda Grek\Yunan, şehrin insanın özyurdu olduğu sonucuna varmıştı.

Anadolu coğrafyasında aydınlanma yaşanmadı diyenlere cevabım şudur: Bu coğrafyada her genç atası ile aydınlandı. Hep öyle, hep de öyle olacak.

Metod; Avrupalı' nın yaptığı gibi tarihe bakmak ise eğer, bize ait olanı taradığımda Kutadgu Bilig' i, Yusuf Has Hacip' in eşsiz eserini, anmamak mümkün değil. Yusuf Has Hacip bu eseri ile bizdeki köklü devlet geleneği ve adalet anlayışının delilini sunmaktadır.

Grek\Yunan, dağlık coğrafyasının izin verdiği düzlüklerde çok tanrılı dinlerinin keşmekeşinde kendi keşmekeşlerini yaşarken Anadolu coğrafyasında neler oluyordu?

Elbette devlet kuruyor, devlet bitiriyorduk.

M.Ö 5. yy da Sokrates ile çok tanrıcılığı sorgulayabileceğini öğrenen Grek\Yunan, Sokrates ardıllarınca polisi, şehri, yasayı önemseyici metinler üretirken, Anadolu bizzat pratiğini yaşıyordu.

Batı Anadolu da İyonya, Frigler, Orta Anadolu' da Hititler, Sümerler..... Örneğin Thales, eski yunanın 7 bilgesinden ilki olan Thales, bu coğrafyanın çocuğu idi. O bir İyonyalıydı.

M.Ö 2000 ve M.Ö. 600 yılları arasındaki Hititler , Frig, Lidyalılar, İyonlar ve Urartulardan sonra 200 yıl kadar Pers' in gezdiği Anadolu, İskender İmparatorluğunun ardından Bizansı tam 600 yıl ağırladı.

Türkler 1071 ile burayı bir Türk yurdu haline getirirken, Yusuf Has Hacip adlı Balasagunlu bir bilge kişi, tüm coğrafyanın kadim Anadolu kültürünü, İslam güneşinde yıkıyor, temize çekiyordu Kutadgu Bilig eseri ile.

İşte tam da bu yüzden Kutadgu Bilig' i okumak, mutluluk veren bilgi manasına gelen bu eseri okumak bana vacip oldu.

Dr. Muhammet Savaş Kafkasyalı şöyle betimliyor bu eseri:

"Akıbeti yoldan ayrı gören ve sadece başarıya odaklanan modern dünyanın neredeyse tamamen unuttuğu, saadetin akıbete giden yolda töreden ayrılmamak olduğunu yani usulün vusul için ehemmiyetini anlatır Kutadgu Bilig. Türk-İslâm düşünce ve devlet geleneğinde “töre” usuldür. Usul, kutlu olmanın yoludur, yöntemidir. Sadece başarıya odaklanmak ve başarılı olmak için yolun önemini göz ardı etmek yöntemsizliktir, usulsüzlüktür ve yolsuzluktur."

Bu eser mutluluğun yollarını göstermektedir. Kimine göre siyasetname demek dahi eserin manasını daraltır. Dört ana karakter vardır. Adalet ve yasayı temsil eden Küntogdı. Mutluluğu temsil eden, vezir Aytoldı, gelecek temsili için oğul Odgurmış ve akıl, zeka, kanaati temsil eden Ögdilmiş.

Eserden bir alıntı ile vizyonumun resmini bitireceğim:

265 Dikkat edersen asil kişiler iki türlüdür.

Biri bey, biri bilge bunlar insanların başıdır.

266 Bundan başkalarını yılkı saymalı dilersen bunu tut, dilersen onu

267 Sen şimdi hangisisin bana bunu aç ikisinden biri ol üçüncüden kaç.

(Yılkı atları nedir?

989 Yalnızca yiyen, doyan ve yatan yılkıdır

Bu yılkı dediğim onun yaradılışıdır

İşe yaramaz atları doğaya bırakırlar mevzu bu atlardır.

Bende de bir at var yabanidir, işe de yaramaz. Ben onu (kültürümden) gök tengriye bağladım. Ben değil. Bir ben var benden içeri diyen Yunus dedem misali, içerimdekini gök tengriye bağladım.

Yılkılarından habersizler de var üstelik oldukça yabani. Acaba neye bağlılar bilmezler.....Benden uzak olsunlar onlar..... Diye düşünüp şu şekilde toparlıyorum:

İçimdeki yılkıyı yabani kıldım.

Boynuna kement attım gök tengriye bağladım.

Bir beyim ben bilgeliği giydim.

Bu yazıyı okuduklarımdan süzdüm.

Yılkı olduğundan habersiz çoğunluk benden beri olsun

Şirke alet ettikleri şeytanlarına kavuşamadan kucakları toprak dolsun)

Resim, geleceğin gördüğüm resmi ne mi? Atam bir resim çizdi; Allah ondan razı olsun.

"Muhtaç olduğun kudret damarlarındaki asil kanda mevcuttur."

Sen neyin resmini yapıyorsun?

Öz

10 Ocak 2021 Eskişehir